ذبيح الله صفا

675

تاريخ ادبيات در ايران ( فارسى )

كه در زندان ملك فخر الدين اندكى پيش از كشته شدن ، ساخته بود در مجمل فصيحى و در حدود 250 بيت از منظومهء « كرت‌نامه » در تاريخ‌نامهء هرات باقى مانده است و مسلما علت پراگنده شدن ديوان و از ميان رفتن قسمت اعظم آثار او پيش آمدى بود كه در پايان حيات براى وى رخ داده و بحبس و قتل او كشيده بود . « كرت‌نامه » را ربيعى بفرمان ملك فخر الدين ببحر متقارب در تاريخ پادشاهان آل كرت ساخت . سيفى درين باب گويد : « ملك مرحوم فخر الدولة و الدّين طاب ثراه پسر خطيب فوشنج را ، كه او را بلقب صدر الدّين خواندندى ، و در اشعار خود را ربيعى خواندى ، بدرگاه خود مقرّب گردانيده . . . او را فرموده بود كه حكايات و سرگذشت جدّان و پدران بزرگوار مرا و سير و خصال و قتل و نهب و بسط و قبض هريك را و قصص در بند افتادن و ماندن در آن هفت سال « 1 » و حربها كه با اعادى ملك كرده‌ام و تمرّد و تكبّر من كه هيچ پادشاهى را منقاد نگشتم ، از جزويات و كليّات ، على التفصيل بر نهج شاهنامه در نظم آر ، [ پسر ] خطيب فوشنج شش سال در ساختن و پرداختن آن كتاب بسر برد و آن كتاب را به كرت‌نامه موسوم گردانيده بودند . » « 1 » با تصريح سيفى بر اينكه ربيعى شش سال در نظم كرت‌نامه رنج برد ، بايد دستور نظم آن و نيز شروع شاعر به كار آن منظومه ، درست در آغاز پادشاهى ملك فخر الدين يعنى از سال 697 آغاز شده و تا تاريخ سفر ربيعى از هرات بقهستان ، كه چند ماهى پيش از حبس و قتل او صورت گرفته بود « 2 » ، امتداد يافته باشد . از كرت‌نامه نسخه‌يى در دست نيست و نمىدانيم كه ربيعى آن را در چه مايه از ابيات پرداخته بود ولى مىدانيم كه اين نسخه تا چندى در هرات مشهور بود و مورد استفادهء بعض مورخان خاصه سيفى در ذكر تاريخ هرات قرار گرفت .

--> ( 1 ) - تاريخ‌نامهء هرات ص 448 - 449 . ( 2 ) - زيرا بنابر تصريح سيفى هروى ، ربيعى در شهر تون چندگاهى بيش نماند و بعد از بازگشت بهرات بيش از پنج ماه آزاد نبود و گويا مدت حبس و قتلش هم چندان طولانى نبوده است .